Kronika prac

Konserwacja murowanych baraków więźniarskich B-138 i B-139

Od sierpnia 2019 r. zespół Muzeum prowadzi prace konserwatorskie przy dwóch murowanych barakach, których zakończenie pierwotnie planowano na grudzień 2023 r. Zakrojone na szeroką skalę prace budowlane i konserwatorskie zostały zrealizowane zgodnie z harmonogramem. W ich trakcie Muzeum uznało to miejsce za odpowiednią przestrzeń do organizacji uroczystości upamiętniających rocznicę wyzwolenia obozu 27 stycznia 2024 r. W związku z tym zakończenie projektu odbyło się w marcu 2024 r.

Konserwacja murowanych baraków B-115 i B-122

Przeprowadzono postępowanie przetargowe w celu wyłonienia wykonawcy dla jednej z dwóch par murowanych baraków przeznaczonych do konserwacji w latach 2023-2026. Przetarg, ogłoszony pod koniec 2023 r., został rozstrzygnięty w pierwszej połowie 2024 r. i zakończył się wyborem zewnętrznego wykonawcy projektu.

Konserwacja murowanych baraków B-137 i B-144

Barak więźniarski B-137 oraz barak sanitarny B-144 są poddawane pracom konserwatorskim pod nadzorem zespołu konserwatorskiego Muzeum. W listopadzie 2023 r. rozpoczęto dokumentowanie stanu zachowania obiektów oraz demontaż prycz.

Konserwacja baraku kuchennego B-91 i latryny B-141

Prace konserwatorskie rozpoczęto wiosną 2021 r., a zakończono w sierpniu 2023 r. Projekt realizowany był przez zewnętrznego wykonawcę i obejmował szeroki zakres prac budowlanych (m.in. wzmocnienie fundamentów, remont dachu), konserwację oryginalnych elementów konstrukcyjnych oraz badania archeologiczne. Szczególnie istotne było opracowanie metody wzmocnienia więźby dachowej baraku kuchennego z zastosowaniem elementów stalowych, co pozwoliło ograniczyć ingerencję w historyczną substancję obiektu.

Konserwacja baraku łaźni B-112

Projekt rozpoczął się we wrześniu 2022 r. budową tymczasowej hali namiotowej, umożliwiającej prowadzenie prac przez cały rok, niezależnie od warunków atmosferycznych. W 2023 r. roboty budowlane koncentrowały się na naprawie fundamentów i więźby dachowej oraz prostowaniu ścian zewnętrznych. W ramach działań konserwatorskich przeprowadzono fumigację całego obiektu, jego oczyszczenie oraz stabilizację materiałów historycznych (w tym warstw malarskich). Wykonano również badania archeologiczne oraz pełną dokumentację prac.

Konserwacja drewnianego baraku sanitarnego B-170

Jednym z wyzwań projektu było zachowanie drewnianych elementów konstrukcji, które na przestrzeni lat uległy degradacji w wyniku stosowania różnych środków impregnujących. Przeprowadzono proces oczyszczania chemicznego, w tym usuwanie soli amonowych, w warunkach kontrolowanych w zewnętrznych pracowniach. Projekt zakończono w marcu 2024 r.

Dalsze utrzymanie i konserwacja sektora BI (Birkenau)

Podobnie jak w latach ubiegłych, projekt realizowany był etapowo i obejmował planowanie, przygotowanie dokumentacji, bieżące utrzymanie, prace konserwatorskie, konsultacje eksperckie oraz badania. Istotnym elementem było wdrożenie metody BIM (Building Information Modelling) – narzędzia modelowania 3D – oraz technologii GIS (Geographic Information System), służącej do zarządzania danymi przestrzennymi. Oba systemy wykorzystano do dokumentowania obiektów na terenie byłego obozu Auschwitz II-Birkenau. Pozwoliło to znacząco usprawnić procesy planowania, utrzymania, konserwacji, działań prewencyjnych oraz archiwizacji dokumentacji. System GIS umożliwia także tworzenie, wymianę i zarządzanie mapami oraz danymi geoprzestrzennymi. W szczególności opracowano modele BIM dla 45 murowanych baraków w sektorze BI oraz dla hal namiotowych, kontenerów i zadaszeń. Obecnie trwają prace nad wdrożeniem systemu integrującego dane BIM i GIS.

Konserwacja ruin komór gazowych i krematoriów – etap III

Prace konserwatorskie wybranych elementów ruin krematorium i komory gazowej III zakończono w grudniu 2023 r. Następnie przeprowadzono prace budowlane pod nadzorem ekspertów. Opracowano dane eksperckie dotyczące stanu pomieszczenia rozbieralni oraz wykonano skanowanie ścian w celu pozyskania danych do przyszłych analiz statycznych i zabezpieczeń. Dodatkowo podparto wybrane fragmenty stropów w obszarze dawnej hali pieców i komory gazowej oraz przeprowadzono działania prewencyjne obejmujące czyszczenie i dezynfekcję.

Konserwacja historycznych warstw ścian

W 2023 r. prace konserwatorskie koncentrowały się na dokumentowaniu i zachowaniu wybranych warstw malarskich, w tym oryginalnych malowideł ściennych w wielu blokach Auschwitz I. Obejmowały one m.in. utrwalanie warstw malarskich w pomieszczeniach na pierwszym piętrze bloku A-10 oraz konserwację napisów w bloku A-14. Ponadto przeprowadzono pełną dokumentację multispektralną w pięciu celach w podziemiach bloku A-11.

Konserwacja obiektów muzealnych i archiwalnych

Na początku projektu zaplanowano konserwację około 7 640 obiektów muzealnych, w tym butów, waliz, naczyń emaliowanych, tekstyliów, puszek po Cyklonie B, a także 3 000 znalezisk archeologicznych. W 2023 r. osiągnięto znaczący postęp, obejmujący konserwację 90 waliz, 1 200 butów, 1 600 naczyń emaliowanych, 30 tekstyliów oraz 20 puszek po Cyklonie B. Dodatkowo zakonserwowano 3 000 obiektów archeologicznych. Wszystkie obiekty są szczegółowo badane przy użyciu nowoczesnych metod analizy materiałowej i datowania, a następnie precyzyjnie dokumentowane – wraz z opisami i dokumentacją fotograficzną. Każdy obiekt jest starannie pakowany z wykorzystaniem materiałów archiwalnych, co zapewnia jego bezpieczne przechowywanie i obsługę. Całość ewidencjonowana jest w kompleksowym systemie inwentaryzacyjnym. W ramach projektu przeprowadzono również digitalizację 9 200 listów magazynowych oraz planów zespołu centralnego zarządzania budową. Archiwizacja cyfrowa zapewnia długoterminowe zachowanie oraz dostępność tych ważnych dokumentów historycznych.

Obiekty muzealne i archiwalne – badania materiałowe i techniczne metalowych przedmiotów z tzw. Kanady

W ramach projektu zespół muzealny przeprowadził konserwację 6 000 sztuk sztućców: łyżek, łyżeczek, noży, widelców, otwieraczy, scyzoryków i nożyczek. Przedmioty zostały starannie skategoryzowane, a następnie oczyszczone, zdezynfekowane i oznaczone unikalnymi numerami identyfikacyjnymi. Aby zapobiec korozji, każdy element zabezpieczono specjalną folią antykorozyjną. Dodatkowo wykonano dokumentację fotograficzną oraz szczegółowe opisy, które będą wykorzystywane w dalszych pracach.

Konserwacja butów dziecięcych

Poruszający projekt rozpoczęty w kwietniu 2022 r., którego celem było zachowanie około 8 000 dziecięcych butów – symbolicznego świadectwa losu najmłodszych ofiar obozu. Konserwatorzy Miejsca Pamięci dokumentowali i poddawali zabiegom każdy egzemplarz z osobna, wykorzystując nowoczesne metody konserwatorskie. Dzięki zastosowaniu automatycznej fotografii obiektowej powstały precyzyjne zapisy cyfrowe, natomiast badania mikrobiologiczne i materiałowe – z użyciem odpowiednio dobranych środków chemicznych – pozwoliły określić optymalną metodę konserwacji dla każdego obiektu. Do końca 2024 r. zakonserwowano całość kolekcji.

Regulacja poziomu wód gruntowych

Regulację poziomu wód gruntowych na terenie byłego obozu Auschwitz II-Birkenau rozpoczęto w 2013 r. w celu ograniczenia wpływu wód opadowych i gruntowych na stan zachowania obiektów. Projekt ten, realizowany do dziś, obejmuje modernizację i utrzymanie rowów oraz przepustów, które zapewniają skuteczne odprowadzanie wód z całego terenu w kierunku Pławianki, a następnie Wisły. Etap IV projektu, rozpoczęty w sierpniu 2022 r., koncentruje się na planowaniu, modernizacji i konserwacji systemów odwadniających w sektorze BII obozu Auschwitz II-Birkenau.

Inwentaryzacja i konserwacja zieleni na terenie byłego obozu Auschwitz-Birkenau

Etap II projektu, zakończony w pierwszym kwartale 2023 r., koncentrował się na stworzeniu kompleksowej bazy danych historycznych drzewostanów. W tym celu znaczna część lasu na terenie byłego Auschwitz II-Birkenau została objęta pomiarami geodezyjnymi i oznaczona. Wybrane drzewa poddano zabiegom pielęgnacyjnym z wykorzystaniem metod arborystycznych. Kolejny etap obejmował badania dendrologiczne tych drzew, w tym szczegółowe analizy ich stanu. Wykonano również dokumentację 3D historycznej alei brzozowej na terenie Auschwitz I oraz brzóz w rejonie bramy „ARBEIT MACHT FREI”. Projekt obejmował także prace pielęgnacyjne na terenie Auschwitz II-Birkenau.

Przebudowa tzw. ziemniaczarki

Projekt zakładał adaptację historycznego budynku ziemniaczarki w pobliżu Auschwitz II-Birkenau na warsztat konserwatorski oraz magazyn materiałów i sprzętu. Pomimo spełnienia wymagań technicznych przez opracowaną koncepcję, szacunkowe koszty realizacji znacznie przekroczyły pierwotne założenia budżetowe. W związku z tym prace zostały wstrzymane.

Renowacja stolarki okiennej w bloku więźniarskim A-11

Projekt realizowany był w okresie od lutego 2022 r. do stycznia 2023 r. i obejmował renowację stolarki okiennej od strony dziedzińca. Prace te przyczyniły się do zachowania historycznej substancji tego miejsca pamięci.

Projekt zabezpieczenia terenu i obiektów sektora BI byłego obozu Auschwitz II-Birkenau

Projekt, zakończony w 2023 r., obejmował wdrożenie systemów zabezpieczeń elektronicznych w barakach więźniarskich B-123 i B-124, utworzenie lokalnego centrum monitoringu oraz zabezpieczenie infrastruktury w sektorze BI.

Program stypendialny dla konserwatorek z Ukrainy

Program stypendialny został uruchomiony w 2022 r. jako reakcja na rosyjską agresję w Ukrainie. Jego celem jest wsparcie konserwatorek-uchodźczyń posiadających wykształcenie wyższe i doświadczenie zawodowe w zakresie ochrony dziedzictwa. Program, realizowany w Pracowni Konserwacji Miejsca Pamięci oraz Dziale Zbiorów, zapewnia uczestniczkom zdobycie niezbędnych umiejętności w zakresie konserwacji i utrzymania miejsc pamięci. Obejmuje również kompleksowe wsparcie, w tym zakwaterowanie, opiekę zdrowotną, zabezpieczenie socjalne oraz szkolenia zawodowe.